Een installatiebedrijf uit Amersfoort plaatst in maart een lucht-waterwarmtepomp op het dak van een familiehotel op Schouwen-Duiveland. De offerte gaat als pdf per e-mail naar de eigenaren, en onderaan staat één zin: "Op deze offerte en de uitvoering zijn onze algemene voorwaarden van toepassing, te vinden op onze website." De eigenaren tekenen digitaal. In januari valt de warmtepomp tijdens een vorstperiode uit, het hotel moet twee weken gasten verplaatsen en vraagt € 38.000 schadevergoeding. Het installatiebedrijf wijst op artikel 9 van zijn voorwaarden: aansprakelijkheid beperkt tot het factuurbedrag van de installatie, en gevolgschade uitgesloten. De advocaat van het hotel antwoordt met één zin uit het Burgerlijk Wetboek: het beding is vernietigbaar, omdat de voorwaarden nooit ter hand zijn gesteld.
Het voorbeeld is fictief, maar het patroon zien we in het mkb voortdurend terug. Ondernemers besteden geld aan goede algemene voorwaarden en laten het daarna mislopen op de manier waarop die voorwaarden bij de klant komen. Eerder schreven we op deze site over welke voorwaarden gelden als beide partijen naar hun eigen set verwijzen. Dit artikel gaat over een afzonderlijke vraag: of uw eigen voorwaarden de klant bereikt hebben op een manier die de wet aanvaardt, welke route een dienstverrichter daarbij heeft, en hoe lang de klant zich nog op een fout kan beroepen.
Wat artikel 6:233 onder b en 6:234 BW vragen van de ondernemer die algemene voorwaarden gebruikt
Volgens artikel 6:233 onder b BW is een beding in algemene voorwaarden vernietigbaar als de gebruiker de wederpartij "niet een redelijke mogelijkheid heeft geboden" om er kennis van te nemen. Artikel 6:234 BW zegt hoe u die mogelijkheid biedt. De hoofdregel van lid 1 is dat u de voorwaarden vóór of bij het sluiten van de overeenkomst ter hand stelt. Alleen als dat redelijkerwijs niet mogelijk is, mag u volstaan met de mededeling dat de voorwaarden bij u ter inzage liggen of bij de Kamer van Koophandel of een griffie zijn gedeponeerd, en dat u ze op verzoek toestuurt. Doet de klant dat verzoek en stuurt u ze niet onverwijld en op uw kosten, dan zijn de bedingen ook om die reden vernietigbaar.
Voor overeenkomsten die langs elektronische weg tot stand komen, kent lid 2 een eigen route. U mag de voorwaarden dan elektronisch ter beschikking stellen, maar wel zo dat de klant ze kan opslaan en later opnieuw kan raadplegen. Een downloadbare pdf bij de offerte-e-mail voldoet daar eerder aan dan een algemene verwijzing naar "onze website". Komt de overeenkomst niet elektronisch tot stand, bijvoorbeeld bij een mondelinge opdracht op de bouwplaats of een getekende papieren offerte, dan vereist lid 3 bovendien de uitdrukkelijke instemming van de klant met die elektronische route.
Wanneer een verwijzing naar uw website genoeg is: Geurtzen/Kampstaal (1 oktober 1999), First Data/Attingo (11 februari 2011) en de dienstverrichtersroute van artikel 6:230c BW (HR 2 juni 2023)
De Hoge Raad heeft de regel van terhandstelling streng uitgelegd. In Geurtzen/Kampstaal (HR 1 oktober 1999, ECLI:NL:HR:1999:ZC2977) oordeelde hij dat de wet de gebruiker maar binnen enge grenzen toestaat te volstaan met deponeren en toezenden op verzoek. Terhandstelling is de norm. De Hoge Raad gaf wel twee uitzonderingen. De klant kan zich niet op vernietiging beroepen als hij bij het sluiten van de overeenkomst met het beding bekend was of daarmee bekend geacht kon worden, bijvoorbeeld omdat partijen regelmatig gelijksoortige overeenkomsten sluiten en de voorwaarden bij de eerste opdracht wel zijn overhandigd. Daarnaast kan een beroep op vernietiging in bijzondere omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zijn.
In First Data/Attingo (HR 11 februari 2011, ECLI:NL:HR:2011:BO7108) voerde de gebruiker aan dat de klant de voorwaarden zelf met een zoekopdracht op internet had kunnen vinden. De Hoge Raad vond dat onvoldoende: de gebruiker moet zelf het initiatief nemen en de voorwaarden zo bekendmaken dat voor de klant duidelijk is welke voorwaarden gelden en dat hij er eenvoudig kennis van kan nemen. Die zaak ging over een overeenkomst die niet elektronisch was gesloten.
Voor dienstverrichters bestaat sinds de invoering van de Dienstenrichtlijn een extra route. Artikel 6:234 lid 1 BW aanvaardt ook dat de voorwaarden zijn verstrekt "overeenkomstig de in artikel 230c voorziene wijze". Volgens artikel 6:230c onder 3 BW volstaat het dan dat de informatie voor de afnemer gemakkelijk elektronisch toegankelijk is op een door de dienstverrichter meegedeeld adres. In HR 2 juni 2023, ECLI:NL:HR:2023:835 stond op de facturen van een groothandel dat de voorwaarden op haar website konden worden ingezien. De Hoge Raad oordeelde dat groothandel een dienst is in de zin van de Dienstenrichtlijn, en dat voorwaarden gemakkelijk elektronisch toegankelijk zijn als zij zonder noemenswaardige inspanning te vinden zijn op of via de website waarnaar is verwezen. Of dat zo is, hangt af van de omstandigheden van het geval.
Een installateur verricht diensten, dus ook ons installatiebedrijf kan zich op deze route beroepen. De uitkomst hangt dan af van feiten die het bedrijf zelf in de hand had. Stond in de offerte alleen "onze website", zonder adres, of zaten de voorwaarden diep weggestopt achter een downloadpagina, dan is de verwijzing kwetsbaar. Noemde de offerte een concreet webadres, bijvoorbeeld de domeinnaam met /algemene-voorwaarden, en stond daar de versie die bij de offerte hoorde, dan heeft het installatiebedrijf een goed verweer tegen de vernietiging. Was het hotel al jaren klant en had het de voorwaarden bij een eerdere opdracht op papier gekregen, dan stond het bedrijf ook via Geurtzen/Kampstaal sterker.
Wie zich niet op vernietiging kan beroepen: de bv met een openbare jaarrekening en het bedrijf met vijftig of meer medewerkers (artikel 6:235 BW)
De bescherming van artikel 6:233 en 6:234 BW geldt niet voor iedere zakelijke klant. Artikel 6:235 lid 1 BW sluit twee groepen uit. Onder a gaat het om een rechtspersoon als bedoeld in artikel 2:360 BW, zoals een bv of nv, die bij het sluiten van de overeenkomst laatstelijk haar jaarrekening openbaar heeft gemaakt, of waarvoor op dat moment laatstelijk de groepsvrijstelling van artikel 2:403 lid 1 BW is toegepast. De wettekst maakt daarbij geen onderscheid naar de omvang van die jaarrekening. Onder b gaat het om een partij waar op dat moment vijftig of meer personen werkzaam zijn, of waarvoor dat uit de opgave in het Handelsregister blijkt. Lid 3 voegt een derde groep toe: een partij die zelf meermalen dezelfde of nagenoeg dezelfde algemene voorwaarden in haar overeenkomsten gebruikt als de voorwaarden die tegen haar worden ingeroepen, bijvoorbeeld twee installateurs die allebei dezelfde branchevoorwaarden hanteren.
In ons voorbeeld wordt het hotel gedreven door een vennootschap onder firma met achttien medewerkers. Zo'n vof is geen rechtspersoon en heeft geen openbare jaarrekening, en haar personeelsbestand blijft onder de vijftig. Zij kan zich dus op artikel 6:233 onder b beroepen. Had een hotel-bv met een gedeponeerde jaarrekening dezelfde offerte getekend, dan was die weg afgesloten. Andere verweren blijven dan wel bestaan, zoals de vraag of de voorwaarden überhaupt zijn aanvaard en of een beroep op de beperking in het concrete geval naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is (artikel 6:248 lid 2 BW). Kijk dus bij elke klant even in het Handelsregister welke rechtsvorm hij heeft.
Waarom de klant pas reageert als u zich op het beding beroept: de termijn van artikel 6:235 lid 4 BW
Een ondernemer die denkt dat een oude opdracht "al lang verjaard" is, vergist zich hier vaak. Een rechtsvordering tot vernietiging verjaart volgens artikel 3:52 lid 1 onder d BW in drie jaar, maar artikel 6:235 lid 4 laat die termijn bij algemene voorwaarden pas lopen vanaf de dag na die waarop de gebruiker zich op het beding heeft beroepen. Daarnaast kan de klant volgens artikel 3:51 lid 3 BW te allen tijde in een procedure een beroep op de vernietigingsgrond doen ter afwering van een vordering of rechtsmaatregel die op het beding steunt. Het hotel hoeft dus niets te doen zolang alles goed gaat. Een fout bij het verstrekken van de voorwaarden in 2026 kan zo pas jaren later een rol spelen, bij een claim over een installatie waarvan iedereen de offerte al vergeten was.
Daarnaast is vernietiging van het beding nog geen veroordeling tot de volle € 38.000. Het hotel moet nog altijd aantonen dat de installateur tekortschoot, dat de schade daaruit voortvloeit en hoe hoog zij is. Wel valt de contractuele grens weg, en daarmee meestal het belangrijkste verweer van de installateur. Wie later wil klagen over een gebrekkige installatie, moet daarnaast tijdig protesteren; daarover schreven we in ons artikel over de klachtplicht van artikel 7:23 en 6:89 BW.
Vijf controles voor uw offerte, orderbevestiging en webshop
- Bijlage of concreet webadres: stuur de voorwaarden als pdf mee met elke offerte en orderbevestiging. Verwijst u naar uw website, noem dan het volledige adres van de pagina waar de geldende versie zonder zoeken te vinden en te downloaden is.
- Bevestiging van ontvangst: laat de klant bij ondertekening aankruisen of verklaren dat hij de voorwaarden heeft ontvangen; dat is later uw bewijs.
- Papieren en mondelinge opdrachten: geef de voorwaarden op papier mee, of leg schriftelijk vast dat de klant uitdrukkelijk instemt met toezending per e-mail.
- Rechtsvorm van de klant: kijk in het Handelsregister of u met een bv, nv, vof of eenmanszaak contracteert en hoeveel medewerkers er werken.
- Versiebeheer: bewaar welke versie van de voorwaarden op welke datum bij welke offerte hoorde, zodat u ook over vijf jaar kunt laten zien wat de klant heeft ontvangen.
Twijfelt u of uw eigen offertes en voorwaarden dit goed regelen? Laat ze dan eens door onze contractscan lopen. U ziet snel waar de aansprakelijkheidsbeperking staat, hoe de voorwaarden van toepassing worden verklaard en wat er nog ontbreekt, zodat u vóór de volgende offerte weet welke zin of bijlage u moet aanpassen.
Bronnen: Burgerlijk Wetboek Boek 6, artikelen 6:230c, 6:231 tot en met 6:235 en 6:248; Burgerlijk Wetboek Boek 3, artikelen 3:51 en 3:52; HR 1 oktober 1999, ECLI:NL:HR:1999:ZC2977 (Geurtzen/Kampstaal); HR 11 februari 2011, ECLI:NL:HR:2011:BO7108 (First Data/Attingo); HR 2 juni 2023, ECLI:NL:HR:2023:835. Wetteksten geraadpleegd op 18 oktober 2026. Het voorbeeld van het installatiebedrijf en het hotel is fictief.
