Een aanbetaling krijgt geen eigen kluis

Een mkb-bedrijf bestelt een maatwerkmachine en betaalt veertig procent bij opdracht. Wanneer de leverancier vóór levering failliet gaat, blijken de factuur en het bankafschrift vooral bewijs van betaling. Het geld stond op de gewone rekening van de leverancier en is gebruikt in de bedrijfsvoering. Zonder aanvullende zekerheid vormt een zakelijke aanbetaling geen afgescheiden pot en geeft zij de afnemer niet vanzelf voorrang op andere schuldeisers.

De overeenkomst verdwijnt bij faillissement niet automatisch. Artikel 37 Faillissementswet geeft, wanneer beide partijen een wederkerige overeenkomst nog niet volledig hebben uitgevoerd, een route om de curator schriftelijk binnen een redelijke termijn te laten verklaren of de boedel zal nakomen. Kiest de curator voor nakoming, dan moet hij zekerheid stellen. Blijft die keuze uit, dan kan de afnemer met een geldvordering achterblijven. Vorderingen die samenhangen met ontbinding en schade komen volgens artikel 37a in beginsel als concurrente vorderingen in het faillissement terecht. De opbrengst en wachttijd zijn dan onzeker.

Betaling en eigendom lopen uiteen

Betaling maakt de afnemer ook niet zonder meer eigenaar van materialen of een half afgemonteerde machine. Eigendomsoverdracht heeft eigen vereisten. Bij maatwerk zijn onderdelen soms nog niet ingekocht, onvoldoende geïndividualiseerd of al verwerkt in een groter geheel. Een losse zin dat “al het betaalde eigendom van opdrachtgever is” kan daarom tekortschieten. De overeenkomst moet aansluiten op de werkplaats: welke delen zijn voor deze klant bestemd, waar liggen ze, hoe zijn ze gemarkeerd en welke rechten kunnen leveranciers van onderdelen uitoefenen?

Dat is de spiegel van eigendomsvoorbehoud. Daar beschermt de verkoper zich tegen een koper die niet betaalt. Bij vooruitbetaling heeft de koper zijn geld al afgestaan. Zijn bescherming zit in een heldere eigendomsketen, controleerbare voortgang en een route om goederen of geld terug te krijgen wanneer de productie stopt.

Laat geld in stappen vrijkomen

Een goed betaalschema koppelt tranches aan objectieve gebeurtenissen: een definitief ontwerp, ontvangen hoofdcomponenten, een geslaagde fabriekstest, levering of acceptatie. Het contract benoemt ook welk document de mijlpaal bewijst, hoe lang de afnemer voor controle heeft en wat er bij afkeur gebeurt. Daarmee wordt productieplanning een juridisch vrijgavemechanisme.

Voor bedragen die al vroeg nodig zijn, kan een vooruitbetalingsgarantie, escrowregeling, draagkrachtige concerngarantie of passende kredietverzekering bescherming geven. Looptijd, claimvoorwaarden en uitsluitingen moeten wel samenvallen met de leveringsplanning. Een garantie die twee weken vóór de uitgestelde fabriekstest eindigt, biedt op het beslissende moment weinig comfort.

De JAVB contractscan kan offerte, betaalschema en leveranciersvoorwaarden naast elkaar analyseren op ongedekte vooruitbetaling, vage mijlpalen, ontbrekende inspectierechten, botsende vervaldata en onduidelijke eigendomsafspraken. Bij hoge voorschotten of concrete financiële problemen blijft de feitelijke goederen- en insolventiepositie bepalend. De betaalroute moet daarom worden ontworpen voordat het eerste voorschot de rekening verlaat.