Uw medeaandeelhouder begint een concurrerend bedrijf: uitstoting onder artikel 2:336a BW, uittreding onder artikel 2:343 BW en de prijsbepaling door de ondernemingskamer

Drie vakmensen richten in 2019 samen een installatiebedrijf op in Zwolle. Ieder houdt een derde van de aandelen in de bv, alle drie zijn bestuurder, en het bedrijf plaatst inmiddels zo'n vierhonderd warmtepompen per jaar. In het voorjaar van 2026 ontdekken twee van hen dat de derde onder een eigen eenmanszaak warmtepompen installeert bij klanten die eerder een offerte van de bv kregen. Hij wil niet verkopen, en een aandeelhoudersovereenkomst is er nooit gekomen. Het voorbeeld is fictief. De vraag hoe u een medeaandeelhouder uit de bv krijgt, of er zelf uit stapt als de verhoudingen onwerkbaar zijn, speelt in veel familiebedrijven en kleine bv's met twee of drie oprichters.

Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek heeft voor deze situatie een eigen procedure: de geschillenregeling van de artikelen 2:336 tot en met 2:343c BW. Die regeling werkt in twee richtingen. Met uitstoting dwingen aandeelhouders een medeaandeelhouder zijn aandelen over te dragen. Met uittreding dwingt een aandeelhouder de anderen om zijn aandelen over te nemen. In beide gevallen stelt een rechter de prijs vast en is de overdracht daarna verplicht.

Wie een medeaandeelhouder kan laten uitstoten onder artikel 2:336a BW

De regeling geldt volgens artikel 2:336 BW voor de bv en de nv, behalve wanneer de aandelen op een beurs of vergelijkbaar handelsplatform worden verhandeld. Voor een gewone mkb-bv is ze dus altijd beschikbaar, ook als de statuten er niets over zeggen.

Het verzoek tot uitstoting kan volgens artikel 2:336a lid 1 BW worden ingediend door een of meer aandeelhouders die samen ten minste een derde van het geplaatste kapitaal verschaffen. In Zwolle houden de twee verzoekers samen twee derde, ruim boven die drempel. De vennootschap zelf kan het verzoek niet indienen; dat sluit lid 2 uitdrukkelijk uit. Het besluit om te procederen ligt dus bij de aandeelhouders persoonlijk. Zij financieren de procedure in eerste instantie zelf en moeten uiteindelijk de koopprijs betalen; over de kosten van de deskundigen beslist de ondernemingskamer afzonderlijk (artikel 2:340 lid 1).

De maatstaf is streng. De aandeelhouder moet door zijn gedragingen het belang van de vennootschap zodanig schaden of hebben geschaad dat het voortduren van zijn aandeelhouderschap in redelijkheid niet kan worden geduld. De wet voegt daaraan toe dat het gaat om gedragingen "al dan niet in hoedanigheid van aandeelhouder". Wat de derde oprichter als bestuurder doet, telt dus ook mee. Een bestuurder die offertes van de eigen bv gebruikt om klanten naar zijn eenmanszaak te halen, schaadt het belang van de vennootschap op een manier die een rechter goed kan vaststellen. Een meningsverschil over strategie, of een aandeelhouder die gewoon minder hard werkt, haalt die lat meestal niet.

Bevoegd is in de huidige wettekst de ondernemingskamer van het gerechtshof Amsterdam. Wie oudere artikelen of handboeken leest, ziet daar nog de rechtbank als eerste rechter. De procedure begint met een verzoekschrift en de verweerder wordt bij exploot opgeroepen (lid 3). Samenhangende vorderingen, zoals een schadevergoeding van de vennootschap of de medeaandeelhouders voor de weggehaalde klanten, kunnen volgens lid 6 in dezelfde procedure worden meegenomen.

Wat er gebeurt nadat het verzoekschrift is betekend: artikel 2:338 tot en met 2:341 BW

Vanaf het moment dat het verzoekschrift aan de verweerder is betekend, mag hij zijn aandelen volgens artikel 2:338 lid 1 BW niet meer vervreemden, verpanden of met vruchtgebruik bezwaren zonder toestemming van de verzoekers. Weigeren zij die toestemming, dan kan de ondernemingskamer haar op zijn verzoek alsnog verlenen als hij bij de transactie een redelijk belang heeft. Snel doorschuiven naar een bevriende partij is daarmee in de regel uitgesloten. De ondernemingskamer kan bovendien een voorlopige voorziening treffen die geldt tot de aandelen zijn overgedragen (lid 3), bijvoorbeeld een schorsing van het stemrecht of een tijdelijke regeling voor de bestuurstaken.

Wijst de ondernemingskamer het verzoek toe, dan benoemt zij een of meer deskundigen die schriftelijk over de prijs rapporteren (artikel 2:339 lid 1). Staat er in de statuten of in een aandeelhoudersovereenkomst een waarderingsregeling, dan moeten de deskundigen daarmee rekening houden (lid 2). Bevat zo'n regeling een duidelijke maatstaf, of zijn partijen het over de waarde eens, dan kan de ondernemingskamer de deskundigen zelfs overslaan (lid 3). Daarna stelt zij de prijs vast en veroordeelt zij de verzoekers tot contante betaling (artikel 2:340). De uitgestoten aandeelhouder moet in beginsel binnen twee weken na betekening van die beschikking leveren, tegen gelijktijdige betaling (artikel 2:341 lid 1). Is de beschikking niet uitvoerbaar bij voorraad verklaard, dan begint die termijn pas te lopen bij een betekening nadat zij alsnog uitvoerbaar bij voorraad is verklaard of onherroepelijk is geworden. Geldt een aanbiedingsplicht op grond van artikel 2:195 BW of de statuten, dan geldt eerst de route van lid 2: de vennootschap biedt de aandelen namens de verweerder aan de medeaandeelhouders of anderen aan, die het aanbod binnen een maand na verzending van de mededeling kunnen aanvaarden. Weigert de verweerder te leveren, dan levert de vennootschap de aandelen namens hem (lid 4).

Los van de geschillenregeling kan het orgaan dat de bestuurders benoemt, in de praktijk meestal de algemene vergadering, een bestuurder op grond van artikel 2:244 BW te allen tijde schorsen en ontslaan. Daarmee verliest de derde oprichter zijn bestuurstaak, maar hij blijft aandeelhouder voor een derde. Voor het eigendom van de aandelen blijft de geschillenregeling of een vrijwillige koop dus nodig.

Zelf uittreden onder artikel 2:343 BW, en de billijke verhoging van de prijs

De omgekeerde situatie komt minstens zo vaak voor. Een aandeelhouder die door gedragingen van zijn medeaandeelhouders zodanig in zijn rechten of belangen is geschaad dat het voortduren van zijn aandeelhouderschap in redelijkheid niet meer van hem kan worden gevergd, kan de ondernemingskamer volgens artikel 2:343 lid 1 BW vragen die medeaandeelhouders te bevelen zijn aandelen over te nemen. Denk aan een minderheidsaandeelhouder die al jaren geen dividend ziet terwijl de meerderheid zichzelf hoge managementvergoedingen toekent, of die buiten elke informatie wordt gehouden. Onder voorwaarden kan ook de vennootschap zelf tot overname worden verplicht, voor zover de regels over inkoop van eigen aandelen dat toelaten.

Voor het installatiebedrijf is vooral lid 3 interessant. De ondernemingskamer kan op verzoek een billijke verhoging van de prijs toepassen als aannemelijk is dat gedragingen van de verweerder of van anderen de waarde van de aandelen hebben verminderd, en die waardedaling niet of niet volledig voor rekening van de uittredende aandeelhouder hoort te blijven. Stel dat de twee oprichters in Zwolle de bv laten leeglopen om de derde er goedkoop uit te krijgen. Dan kan hij uittreding vragen en de waardedaling via die verhoging terughalen. Een waardedaling die de anderen hebben veroorzaakt, komt zo niet automatisch voor zijn rekening.

Waarom een waarderingsregeling in de aandeelhoudersovereenkomst de procedure korter maakt

Bij een warmtepompinstallateur zit de waarde voor een groot deel in onderhoudscontracten, terugkerende klanten en gecertificeerde monteurs. Precies die waarde loopt weg wanneer een aandeelhouder klanten naar een eigen bedrijf haalt. Hoe langer een procedure duurt, hoe meer er weglekt. De wet geeft partijen zelf een instrument om dat te beperken: een duidelijke waarderingsregeling bindt de deskundigen en kan het deskundigenonderzoek zelfs overbodig maken. Er geldt één grens. Met een prijsbepaling uit de statuten of een overeenkomst houdt de ondernemingskamer volgens artikel 2:340 lid 3 BW geen rekening voor zover die tot een kennelijk onredelijke prijs zou leiden. Een bad-leaverregeling die bij elke vorm van vertrek alleen de nominale waarde vergoedt, loopt dat risico.

Artikel 2:337 BW geeft nog twee aanknopingspunten. Statuten of een overeenkomst kunnen een eigen geschillenregeling bevatten, maar op een afwijking die de overdracht van aandelen onmogelijk of uiterst bezwaarlijk maakt, kan geen beroep worden gedaan. En partijen mogen afspreken dat deze geschillen aan arbitrage worden onderworpen, wat vertrouwelijkheid en een deskundige arbiter kan opleveren.

Een aandeelhoudersovereenkomst voor een bv met twee of drie oprichters regelt daarom bij voorkeur de volgende punten:

1. Concurrentie- en relatiebeding voor aandeelhouders, met een boete die naleving ondersteunt. Een boete maakt een ongeldig beding overigens niet geldig. Over het matigen van zo'n boete schreven we eerder over het boetebeding en artikel 6:94 BW.
2. Good leaver en bad leaver: welke gebeurtenissen tot een verplichte aanbieding leiden, zoals concurrentie, langdurige arbeidsongeschiktheid of beëindiging van de samenwerking, en tegen welke prijs.
3. Een waarderingsformule die concreet genoeg is voor artikel 2:339 lid 3, bijvoorbeeld een veelvoud van het genormaliseerde resultaat over drie jaar, met een redelijke korting voor de bad leaver.
4. Een impasseregeling voor de bv met twee gelijke aandeelhouders. Ieder van hen haalt de drempel van een derde, maar een blijvende stemstaking is op zichzelf meestal geen gedraging die uitstoting rechtvaardigt.
5. Een keuze voor arbitrage of de ondernemingskamer, en afspraken over wie tijdens het geschil het bestuur waarneemt.
6. Bewijs vastleggen: wie welke klanten aanbrengt, welke offertes er uitgaan en waar die worden opgeslagen. Hoe u vertrouwelijke bedrijfsinformatie aantoonbaar afschermt, bespraken we bij de NDA en het bewijs van toegang tot bedrijfsgeheimen.

Wat de twee oprichters in Zwolle nu kunnen doen

De twee oprichters kunnen de derde als bestuurder ontslaan via de algemene vergadering en tegelijk een verzoek tot uitstoting bij de ondernemingskamer indienen, met de vordering tot schadevergoeding voor de weggehaalde klanten in hetzelfde verzoekschrift. Zodra het verzoekschrift is betekend, kan hij zijn aandelen alleen nog met toestemming van de verzoekers of de ondernemingskamer aan een ander overdragen. Omdat er geen aandeelhoudersovereenkomst is, rapporteren deskundigen over de waarde zonder afgesproken formule, tenzij partijen het alsnog over de waardering eens worden; de ondernemingskamer stelt daarna de prijs vast. Een waarderingsformule uit 2019 had de discussie over de waarde en de kosten van dat onderzoek kunnen beperken. Wie als oprichter ook persoonlijk garant staat voor de bv, leest in ons stuk over de borgtocht van een bestuurder waarom die borgtocht bij vertrek apart geregeld moet worden.

Heeft u al een aandeelhoudersovereenkomst of statuten met een aanbiedingsregeling, laat die dan gerust eens door onze contractscan lopen. U ziet dan snel of er een waarderingsformule, een concurrentiebeding en een regeling voor een impasse in staan, en wat er nog ontbreekt.

Bronnen: Burgerlijk Wetboek Boek 2, artikelen 2:195, 2:244, 2:336, 2:336a, 2:337, 2:338, 2:339, 2:340, 2:341 en 2:343; Burgerlijk Wetboek Boek 6, artikel 6:94. Wettekst geraadpleegd op 8 november 2026. Het voorbeeld van het installatiebedrijf is fictief.