Een werkplaats in Tilburg vervangt de aandrijfunit van een elektrische bestelbus van een bakkerij. De rekening van € 8.400 blijft onbetaald, en de werkplaats laat de bus op het terrein staan. Dan belt de leasemaatschappij: de bus is van haar en zij wil hem ophalen. Mag de werkplaats weigeren? Het voorbeeld is fictief, de vraag speelt bij garages, installateurs, machinebouwers en opslagbedrijven geregeld.

Wat artikel 3:290 BW de reparateur toestaat

Het retentierecht van artikel 3:290 BW geeft een schuldeiser de bevoegdheid om de afgifte van een zaak op te schorten tot zijn vordering betaald is. De grondslag ligt meestal in het opschortingsrecht van artikel 6:52 BW, dat voldoende samenhang vraagt tussen de vordering en de plicht om de zaak terug te geven. Bij een reparatierekening voor precies die bus is die samenhang er. Voor oude rekeningen voor andere voertuigen van dezelfde klant hangt het af van de vraag of partijen regelmatig met elkaar zaken doen. Ook de kosten van zorgvuldige stalling vallen onder het recht.

Tegenover de leasemaatschappij en in faillissement

Artikel 3:291 BW bepaalt tegen welke derden het recht werkt. Tegen een derde met een ouder recht, zoals een leasemaatschappij, een leverancier met eigendomsvoorbehoud of een bank met een ouder pandrecht, kan de reparateur het recht inroepen als de klant bevoegd was om de reparatie te laten uitvoeren, of als de reparateur geen reden had om aan die bevoegdheid te twijfelen. Wat het leasecontract over onderhoud en goedkeuring zegt, beslist dus vaak de zaak.

Gaat de klant failliet, dan blijft het retentierecht op zijn eigen zaken bestaan onder artikel 60 Faillissementswet. De curator kan betalen of de zaak verkopen met behoud van uw voorrang, en als de curator te lang wacht, kunt u hem een redelijke termijn stellen.

Het recht eindigt zodra de zaak weer bij de klant of de eigenaar is (artikel 3:294 BW). Wie de bus meegeeft op een belofte van betaling, verliest zijn zekerheid. Het volledige artikel bevat een checklist voor werkplaatsen en de wetteksten waarop het steunt.

Een installatiebedrijf plaatst een warmtepomp op het dak van een familiehotel en verwijst in de offerte naar "onze algemene voorwaarden, te vinden op onze website". Als de installatie in de winter uitvalt en het hotel € 38.000 schadevergoeding vraagt, beroept de installateur zich op zijn aansprakelijkheidsbeperking. Het hotel antwoordt dat het beding vernietigbaar is, omdat de voorwaarden nooit zijn overhandigd. Het voorbeeld is fictief, maar het probleem komt in het mkb veel voor.

Wat de wet vraagt bij het verstrekken van algemene voorwaarden

Artikel 6:233 onder b BW maakt een beding vernietigbaar als de klant geen redelijke mogelijkheid had om van de voorwaarden kennis te nemen. Artikel 6:234 BW werkt dat uit: de hoofdregel is dat u de voorwaarden vóór of bij het sluiten van de overeenkomst ter hand stelt. Bij een overeenkomst die elektronisch tot stand komt, mag u ze ook elektronisch beschikbaar stellen, mits de klant ze kan opslaan en later kan raadplegen. De Hoge Raad oordeelde in Geurtzen/Kampstaal (1 oktober 1999) dat terhandstelling de norm is, en in First Data/Attingo (11 februari 2011) dat de mogelijkheid om de voorwaarden zelf op internet te zoeken niet genoeg is. De gebruiker moet het initiatief nemen. Voor dienstverrichters, zoals een installateur, kan volgens de Hoge Raad (2 juni 2023) ook een verwijzing naar een meegedeeld webadres volstaan, als de voorwaarden daar zonder noemenswaardige inspanning te vinden zijn. Een vage verwijzing naar "onze website" blijft dan kwetsbaar.

Welke zakelijke klanten zich niet op vernietiging kunnen beroepen

Artikel 6:235 BW beperkt de bescherming tot kleinere wederpartijen. Een bv of nv die haar laatste jaarrekening openbaar heeft gemaakt (of de groepsvrijstelling van artikel 2:403 toepaste), en een onderneming met vijftig of meer medewerkers, kunnen zich niet op deze vernietigingsgronden beroepen. Het familiehotel uit het voorbeeld is een vof met achttien medewerkers en kan dat wel. Kijk daarom bij elke nieuwe klant in het Handelsregister welke rechtsvorm hij heeft.

Waarom het probleem pas jaren later opduikt

De verjaringstermijn voor een vordering tot vernietiging gaat volgens artikel 6:235 lid 4 BW pas lopen op de dag nadat u zich op het beding hebt beroepen, en in een procedure kan de klant de vernietigingsgrond bovendien altijd als verweer gebruiken. Een fout bij het verstrekken van de voorwaarden in een offerte kan daardoor jaren later uw belangrijkste verweer kosten, juist bij een flinke aansprakelijkheidsbeperking. In het volledige artikel leest u hoe de rechtspraak de uitzonderingen afbakent en welke vijf controles u in uw offerte, orderbevestiging en webshop kunt inbouwen.

Een motorenbouwer uit Helmond leent drie prototypes van een nieuwe middenmotor voor elektrische bakfietsen uit aan een fietsfabrikant die de motor wil testen. Beide partijen tekenen een standaard-NDA over "vertrouwelijke informatie". De motoren komen terug, één behuizing is geopend geweest, en een half jaar later brengt de fabrikant een eigen motor uit met een vergelijkbare tandwieloverbrenging. Kan de motorenbouwer iets doen? De gebruiksbeperking in de NDA kan concurrerend gebruik al in de weg staan, afhankelijk van de uitleg van het contract. Veel sterker staat hij met een bepaling die in veel NDA's ontbreekt: een verbod op demontage en reverse engineering.

Wat de Wet bescherming bedrijfsgeheimen toestaat

De Wet bescherming bedrijfsgeheimen geldt sinds 23 oktober 2018. Artikel 3 lid 1 sub b bepaalt dat het verkrijgen van een bedrijfsgeheim door observatie, onderzoek, demontage of testen van een product niet onrechtmatig is als de verwerver het product rechtmatig bezit en niet gebonden is aan een rechtsgeldige verplichting om dat verkrijgen te beperken. Wie een prototype netjes in bruikleen heeft gekregen zonder contractueel verbod, mag het dus openschroeven en opmeten. Of hij die kennis daarna voor een eigen product mag gebruiken, hangt af van de gebruiksbeperking in de NDA. Ook een onafhankelijk eigen ontwerp is toegestaan.

Wat uw NDA daarom moet regelen

Een NDA die alleen over verstrekte informatie gaat, dekt het fysieke product vaak niet. Een demontageverbod is een rechtsgeldige beperking van het verkrijgen, waardoor de uitzondering van artikel 3 niet meer opgaat. Voor het gebruik daarna geldt artikel 2 lid 2 Wbb: gebruik van een bedrijfsgeheim is onrechtmatig bij inbreuk op een geheimhoudingsovereenkomst of op een contractuele beperking van het gebruik. Een helder verbod op openen, demonteren, scannen en analyseren, gecombineerd met de afspraak dat het prototype uw eigendom blijft, een vaste teruggavedatum en een boete per overtreding, geeft de rechter iets om op te bouwen. Bij een voorlopig verbod onder artikel 5 en de maatregelen van artikel 6 Wbb weegt de rechter bovendien mee welke maatregelen de houder zelf nam.

Octrooi en het moment van tonen

Wie de techniek wil octrooieren, moet ook op artikel 4 Rijksoctrooiwet 1995 letten. Wat vóór de aanvraag openbaar toegankelijk is gemaakt, ook door toepassing, behoort tot de stand van de techniek. Een prototype zonder geheimhoudingsafspraak meegeven kan de nieuwheid van een latere aanvraag schaden. In het artikel vindt u zes bepalingen voor een evaluatieovereenkomst bij een prototype.